مفهوم قدرت کیفری

ترس از جرم
1396-08-08
جرم اختلاس
1396-08-19

ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﯿﻔﺮی ﻗﻠﻤﺮوی ﻃﺮح ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎی ﺑﻨﯿﺎدﯾﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺦ واﻗﻌﯿـﺖ ﻫـﺎی ﭘﯿﭽﯿﺪه و ﭘﻨﻬﺎن ﻣﺠﺎزات را در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﻌﺎﻣﻞ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ آﺷـﮑﺎر ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ. ﭘﺮﺳـﺶ ﻫـﺎﯾﯽ در اﯾـﻦ ﺧﺼﻮص ﮐﻪ اﺟﺘﻤﺎع از ﭼﻪ ﻃﺮﯾﻖ ﻗﺪرت ﺧﻮد را ﺑﺮای ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﺠﺎزات ﺑﺮ ﺑﺰﻫﮑﺎران ﺳـﺎﻣﺎن دﻫـﯽ ﮐﺮده و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ دﻫﺪ؟ دﻏﺪﻏﻪ ی اﺻﻠﯽ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺷﻨﺎﺳـﯽ ﮐﯿﻔـﺮی ﯾـﺎﻓﺘﻦ ﻣﺴـﯿﺮی ﺑـﺮای ﮐﺎرآﻣـﺪ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﮐﯿﻔﺮی ﻧﯿﺴﺖ. ﺑﻠﮑﻪ، ﮐﺎوش در ﺧﺼـﻮص ارﺗﺒـﺎط اﺟﺘﻤـﺎع و ﻣﺠـﺎزات، درک اﯾﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﮐﻪ ﻣﺠﺎزات ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﻬﺎد اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﻋﻤـﺎل ﻣـﯽ ﺷـﻮد و ﻧﯿـﺰ ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﮐﯿﻔﺮ در زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، در ﺷﻤﺎر اﻫﺪاف ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﯿﻔـﺮی ﻗـﺮار دارد.
ﺷﻤﺎری از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎن ﮐﯿﻔﺮی ﮐﺎرﮐﺮدﮔﺮا، ﻣﺠـﺎزات را اﺑـﺰاری ﺑـﺮای واﮐـﻨﺶ اﺟﺘﻤـﺎع در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎری و ﺗﻬﺎﺟﻢ ﺑﻪ ارزش ﻫﺎ اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ و ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﮐـﻪ ﺗﺤﻤﯿـﻞ ﮐﯿﻔـﺮ ﺗﻨﻬـﺎ ﯾـﮏ دﻓـﺎع ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻘﺾ اﺧﻼﻗﯿﺎت اﺳﺖ. ﭼﻬـﺎرﭼﻮب ﻫـﺎی ﻧﻈﺮی ﮐـﺎرﮐﺮدﮔﺮا اﮔـﺮ ﭼـﻪ ﺗـﻮان ﺗﻮﺻـﯿﻒ ﺑﺨﺸـﯽ از واﻗﻌﯿـﺖ ﻣﺠـﺎزات را دارا ﻫﺴـﺘﻨﺪ؛ ﻟـﯿﮑﻦ، واﻗﻌﯿﺖ ﭘﻨﻬﺎن دﯾﮕـﺮی ﮐـﻪ در ﺑﻄـﻦ ﺗﻤـﺎﻣﯽ ﻧﻬﺎدﻫـﺎی ﺗﻨﺒﯿﻬـﯽ ﻧﻬﻔﺘـﻪ اﺳـﺖ را ﻧﺎدﯾـﺪه ﻣـﯽ اﻧﮕـﺎرد. ﻣﺠﺎزات و دﯾﮕﺮ اﺷﮑﺎل واﮐﻨﺶ ﻫـﺎی ﺗﻨﺒﯿﻬـﯽ را ﺑـﯿﺶ از ﻫـﺮ ﭼﯿـﺰ ﻣـﯽ ﺗـﻮان در ﻗﺎﻟـﺐ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺎت ﻗﺪرت ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داد. ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻗﺪرت ﺗﻨﺒﯿﻬﯽ ﮐـﻪ ﺗﺮﮐﯿﺒـﯽ از ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﻫـﺎی رﻓﺘـﺎری، ﻗﺎﻋﺪه ﻣﻨﺪ ﺳﺎزی و ﺳﭙﺲ ﺗﻌﺬﯾﺐ اﺳﺖ؛ اﺑﺰاری ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻗﺎﺑﻞ اﺗﮑﺎ ﺑﺮای ﺗـﺪاوم ﻗـﺪرت ﻣﺤﺴـﻮب ﻣﯽ ﮔﺮدد.

ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺠﺎزات، ﯾﻌﻨﯽ آﻧﭽﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻫﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ آﻓﺮﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد؛ ﺑﺎ ﻧﻘﺶ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﯾـﻦ ﭘﺪﯾﺪار ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺟﺮا ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﮕﯿﺮد؛ ﻓﺎﺻﻠﻪ ای ﻗﺎﺑـﻞ ﺗﻮﺟـﻪ دارﻧـﺪ. در ﺣﻘﯿﻘـﺖ، ﻓﻠﺴـﻔﻪ ﮔﺮاﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﭘﯿﺮوی از اﻫﺪاف ﻣﻌـﯿﻦ ﺷـﺪه ای اﺳـﺖ ﮐـﻪ در ذﻫـﻦ ﻓﯿﻠﺴـﻮف و ﻧـﻪ اﻟﺰاﻣـﺎ در ﺑﻄـﻦ واﻗﻌﯿﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آﻓﺮﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻟﯿﮑﻦ، ﻧﺒﺎﯾﺪ از ﯾﺎد ﺑﺮد ﮐﻪ ﻣﺠﺎزات ﺑـﯿﺶ از آﻧﮑـﻪ ﯾـﮏ ﺳـﺎﺧﺘﺎر اﻧﺘﺰاﻋﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ-اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪار اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ در ﺷـﺮاﯾﻂ ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن واﻗﻌﯿـﺖ ﻫـﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﻘﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ را در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺣﯿﺎت اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ اﯾﻔـﺎ ﻣـﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ. ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﮐﺎﻟﺒﺪﺷﮑﺎﻓﯽ ﻓﯿﺰﯾﮏ ﭘﯿﭽﯿﺪه ی ﻣﺠﺎزات، ﻋﻼوه ﺑـﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﻫﻨﺠـﺎری ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺗﻼﺷـﯽ ﻫﻤـﻪ ﺟﺎﻧﺒـﻪ ﺑﺮای ﻓﻬﻢ واﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪار اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧﻮد از آن ﺑﺮﺧﻮردار ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.
اﺻﻮﻻ، ﻣﺠﺎزات ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ی ﺧﺼﻮﺻﯿﺖ ﺳﺮﮐﻮﺑﮕﺮی، ﺑﺮﺧﻮرداری از ﭼﻬﺮه ی اﺧﻼﻗﯽ و ﻧﯿـﺰ ﻗﺪرت ﻗﺎﻋﺪه ﻣﻨﺪ ﺳـﺎزی رﻓﺘﺎرﻫـﺎ ﻫﻤـﻮاره ﻣـﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ ﺣﮑﻮﻣـﺖ ﻫـﺎی ﺳﯿﺎﺳـﯽ و در ﯾـﮏ ﻧﮕـﺎه ﮔﺴﺘﺮده ﺗﺮ، (ﻗﺪرت) ﺑﻮده اﺳﺖ. از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ، ﻓﺮاﺗﺮ از روش ﻫﺎی رﺳﻤﯽ اﻋﻤـﺎل ﻣﺠـﺎزات، در ﺑﻄﻦ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻧﻬﺎدﻫﺎی اﻧﻀﺒﺎﻃﯽ-اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ ﯾـﮏ ﺧـﺮده ﺳـﺎز و ﮐـﺎر ﮐﯿﻔـﺮی (ﮔﻮﻧـﻪ ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ واﮐﻨﺶ ﻫﺎی ﺗﻨﺒﯿﻬﯽ) در ﺣﺎل اﻋﻤﺎل اﺳﺖ. ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﮐﻪ ﻣﻮﺿـﻮع اﻧﻀﺒﺎط ﻫﺎی رﻓﺘﺎری ﻗﻬﺮ آﻣﯿﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ اﺷـﮑﺎﻟﯽ از ﻗـﺪرت ﺗﻨﺒﯿﻬـﯽ را ﺑـﻪ دﯾﮕـﺮان ﺗﺤﻤﯿـﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ رواﺑﻂ ﺗﻨﺒﯿﻬﯽ داﻣﻨﻪ ای ﺑﻪ وﺳﻌﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ داﺷﺘﻪ و در ﺗﻤـﺎﻣﯽ ﻧﻬﺎدﻫـﺎی ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه اﺳـﺖ. ﺧـﺎﻧﻮاده، ﻣﺪرﺳـﻪ، داﻧﺸـﮕﺎه، ﺑﯿﻤﺎرﺳـﺘﺎن و … ﻫﻤـﻮاره ﺟﻐﺮاﻓﯿـﺎی اﻋﻤﺎل روش ﻫﺎی ﻗﻬﺮآﻣﯿﺰی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای اﯾﺠﺎد اﻧﻀـﺒﺎط رﻓﺘـﺎری و ﻧﯿـﺰ ﺗﺮﺑﯿـﺖ اﺧﻼﻗـﯽ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ی ﺑﻪ ﻫـﻢ ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ و ﭘﯿﭽﯿـﺪه از روش ﻫـﺎی ﺳـﺮﮐﻮﺑﮕﺮ و ﮐﻨﺘـﺮل ﮐﻨﻨـﺪه در ﮐﻨﺎر ﻣﺠﺎزات رﺳﻤﯽ ﻗﻠﻤﺮوﯾﯽ وﺳﯿﻊ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻗﺪرت ﮐﯿﻔﺮی را ﺷﮑﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ.
ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﻫﻤﭽـﻮن اﻧـﺮژی ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ در ﺣـﺎل ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﭼﻬـﺮه ﺑـﻮده و ﺑـﻪ ﻫﻤـﯿﻦ واﺳﻄﻪ، اﺑﺰارﻫﺎی اﻋﻤﺎل ﻗﺪرت (از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺠﺎزات) ﻧﯿﺰ دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ ﭘﺬﯾﺮﻧﺪ. اﺻـﻮﻻ، ﺟﻮاﻣـﻊ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻗﺪرت، ﺑﻪ اﻧﻮاع و اﻗﺴﺎم ﻃﺮق ﺑﺎ ﻫﻢ ﻓﺮق ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اوﻻ در ﻣﻘـﺪار ﻗـﺪرﺗﯽ ﮐـﻪ در اﺧﺘﯿـﺎر اﻓﺮاد ﯾﺎ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎی آﻧﻬﺎ ﻗﺮار دارد … ﺛﺎﻧﯿﺎ، ﺟﻮاﻣﻊ از ﻟﺤﺎظ ﻧﻮع ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﺑﯿﺸـﺘﺮﯾﻦ ﻧﻔـﻮذ را دارد در ﻋﻤﻞ ﻓﺮق ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ: اﺳﺘﺒﺪاد ﻧﻈﺎﻣﯽ، ﺣﮑﻮﻣﺖ دﯾﻨـﯽ و ﺣﮑﻮﻣـﺖ ﻣﺘﻨﻔـﺬان ﺑـﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﻓﺮق ﻓﺮاوان دارﻧﺪ. ﺛﺎﻟﺜﺎ، ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺗﻔﺎوت راﻫﻬﺎی دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺑـﻪ ﻗـﺪرت ﻓـﺮق ﻣـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ: ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻣﻮروﺛﯽ ﻧﻮﻋﯽ ﻓﺮد ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﭘﺪﯾﺪ ﻣـﯽ آورد و ﺻـﻔﺎت ﻻزم ﺑـﺮای ﯾـﮏ روﺣـﺎﻧﯽ ﺑـﺰرگ ﻧﻮﻋﯽ دﯾﮕﺮ؛ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺷﮑﻞ ﺳﻮم ﻓﺮد ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ را ﭘﺪﯾـﺪ ﻣـﯽ آورد و ﺟﻨـﮓ، ﺷـﮑﻞ ﭼﻬـﺎرم را از دﯾﮕﺮ ﺳﻮ، اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺳﻪ ﮔﺎﻧﻪ ای وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨـﺪه ی اﺷـﮑﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺪرت ﮐﯿﻔﺮی ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﭼﻬﺮه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻗـﺪرت ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﻣﯿـﺰان ﺑﻬـﺮه ﻣﻨـﺪی از اﯾـﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎ و ﻧﯿﺰ روش ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮی آﻧﻬﺎ اﻋﻤﺎل ﮐﻨﻨﺪه ی اﺷﮑﺎل ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از ﺳﯿﺎﺳﺖ ﮐﯿﻔـﺮی ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﻮد. اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ، اﻟﮕﻮﻫـﺎی ﺟـﺮم اﻧﮕـﺎری و در ﻧﻬﺎﯾـﺖ، اﻟﮕﻮﻫـﺎی ﮐﯿﻔﺮﮔـﺬاری اﯾـﻦ ﻣﺜﻠﺚ اﻋﻤﺎل ﻗﺪرت ﮐﯿﻔﺮی را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ.

مفهوم قدرت کیفری